Recensie over een Romeins kunstwerk: HISTORIA NUNTIA VETUSTATIS

11/10/2014 - Op 3 oktober 2014 is het Romeinse project langdelimes.nl opgeleverd. Voor dit project is in Woerden een aantal kunstwerken geplaatst. Een van die kunstwerken, "3 Mijlpalen" is vervaardigd door oud-Woerdenaar Niels Albers. Wij ontvingen een recensie over dit kunstwerk, die u hieronder kunt lezen. Ter aanvullende informatie moge nog dienen, dat Niels Albers het kunstwerk wel degelijk zelf vervaardigd heeft.

Inleiding
“Schrijf maar op dat het afschuwelijk is”! roept een onbekende dame mij toe vanaf haar fiets. Ik bevind mij te Veldwijk, in een stukje wilde natuur nabij Woerden. Ik bekijk, gewapend met fotocamera, pen en papier, een nieuw geplaatst kunstwerk. Ik doel hierbij op het Limes-kunstwerk dat gemaakt werd door de kunstenaar Niels Albers. Vooropgesteld dat de conclusie van mevrouw mij vooralsnog wat voorbarig lijkt ben ik gekomen om onderzoek te doen naar de drie criteria waaraan elk goed kunstwerk m.i. zou moeten voldoen te weten: orde, duidelijkheid en de mogelijkheid tot beleving bij de beschouwer.


Aspecten van de vorm
De meest beeldbepalende elementen die ik waarneem zijn: vorm, ritme, vlak, richting en contrast. De vele richtingen maken het beeld qua compositie complex, chaotisch en dynamisch tegelijk. Technisch gezien roept het beeld voor mij t.a.v. de uitvoering in ieder geval meer vragen dan antwoorden op. Vragen die voor professionals, werkzaam in de wereld van de constructie-bouw, vermoedelijk heel gemakkelijk te beantwoorden zouden zijn. Vakmensen weten immers feilloos de weg in die schimmige wereld van constructies vol berekeningen en gewichten, weer en wind bestendige funderingen, verankeringen, dragende en niet dragende delen, soorten hout, profielbalken en skeletbouw, etc. Om van de verschillende soorten houtverbindingen nog maar te zwijgen. Deze werden ooit door de Romeinen toegepast en die waren zo goed dat ze tot op de dag van vandaag nog steeds gebruikt worden. In hoeverre Albers zelf met het materiaal in de weer is geweest weet ik niet. Een kunstenaar beeldt uit en niet zelden valt de daadwerkelijke uitvoering van het idee buiten zijn provincie. Veel moderne kunstenaars laten immers de uitvoering van hun ideeën over aan specialisten. De realisatie daar gelaten, is het natuurlijk toch de (omgevings) kunstenaar/ontwerper die de keuze(n) maakt. Ik denk hierbij o.m. aan schaal dan wel het ruimtelijk inlevingsvermogen in het algemeen. Juist bij monumentale kunst gaat het niet persé om het formaat maar om de samenvattende kracht van het beeld in zijn omgeving.


Aspecten van de inhoud
Ik zie een samengesteld beeld enigszins onregelmatig van vorm maar (gelukkig) stevig verankerd in de betonnen fundering. Het basisidee is een toren die werd opgebouwd uit vier houten balken met een vijfhoekig platform. Deze driedimensionale compositie laat qua richting zowel rechte als scheve houten balken zien. Er zijn voornamelijk open delen te zien maar de frames verschillen qua structuur. Er is een patroon te zien. Dat voorkomt saaiheid. Het beeld past, t.g.v. het organisch karakter, qua vorm heel goed bij de omgeving. Deze meters hoge monumentale vorm is uitgevoerd in naturelkleurig hout. Het traliewerk van de vlakken werkt vorm-doorbrekend. Als je vanaf het fietspad nadert zie je een houten ladder die leidt naar een platform. Wanneer je vervolgens om het beeld heenloopt, zijn de aanzichten steeds verrassend afwisselend. Dit komt omdat je door de open rasterstructuur van het houtoppervlak heen kunt kijken. Het licht heeft hierdoor vrij spel heeft. De diverse aanzichten bieden een complexe verschijningsvorm die ingrijpt in de ruimte van de omgeving. Volgens de informatie, te lezen in het AD, verwijst het beeld van Albers naar de vroegere wachttorens uit de tijd dat Woerden (Laurium) nog onderdeel was van de Romeinse grensversterkingen (Limes).


Levend verleden
“De geschiedschrijving is de berichtgeefster van de oude tijd”, aldus de titel-vertaling van dit artikel uit het Latijn. Wij weten uit geschiedkundige bron van de Romeinse aanwezigheid in onze streken. We zijn eveneens bekend met het fenomeen Romeinse wachttoren. Het is echter duidelijk dat Albers zich in zijn ontwerp hierdoor wel heeft laten inspireren maar tegelijkertijd hieraan een geheel eigen betekenis heeft gegeven. Het betekenisgebied heeft te maken met onze persoonlijke reactie op de visuele informatie die een beeld oplevert. Dit kan voor anderen dus discutabel zijn. Vormen roepen echter altijd gevoelens op. Vormen houden ook herinneringen vast. Een verwijzing naar een wachttoren doet dit eveneens. Bij een semi-abstract beeld als dit zijn er maar weinig aanknopingspunten die (nog) doen denken aan de bestaande, zichtbare of herkenbare werkelijkheid. Een wachttoren is een ontmoetingspunt van twee ruimten. Albers “vertaalt” het ontmoeten (en doordringen) in zijn vormontwerp. Hij denkt hierbij vanuit materiaal en de doorzichtigheid van vlakken. In feite is er hierbij sprake van een ontmoeting van materie, vormen en vormsoorten. Historie en het karakter van de omgeving spelen qua betekenis wel degelijk een rol. Er is sprake van een verwijzing naar Woerden in de Romeinse tijd. Een verklarende tekst bij het kunstwerk inzake de bedoeling van die speelse vlakken zou de beschouwer hierover nadere informatie kunnen verschaffen.


Conclusie:
Volgens de media lopen de reacties van bezoekers uitéén van “gaaf” tot “horizonvervuiling”. Vermoedelijk zal een brede acceptatie van het publiek ook nog wel even op zich laten wachten. Verbeeldingen worden vaker slecht begrepen. Mensen houden graag vast aan afbeeldingen van het oude en vertrouwde. Een replica van de originele wachttoren had het vermoedelijk heel goed gedaan. De perceptie van (nieuwe) vormen moet groeien bij het grote publiek. Het gebeurt echter alleen als men daar zelf de gelegenheid voor biedt. Het op voorhand afwijzen sluit iedere vorm van beleving uit. Moderne kunst verbeeldt. Dat levert nieuwe vormen op. Niels Albers is o.m. installatiekunstenaar en maakt monumentale kunst. De taal waarin hij zich wenst uit te drukken is modern, eigentijds en zeker niet traditioneel. De tijd zal leren dat dit werk de toets der kritiek ruimschoots kan doorstaan. Het beeld is niet “afschuwelijk” maar eerder “verrassend” te noemen.

Woerden, oktober 2014
George de Wrede

 

NB meer over de totstandkoming van het kunstwerk kunt u hier lezen.

3 Mijlpalen C2014 Niels Albers

3 Mijlpalen C2014 Niels Albers