Bonifatius predikt

3

Nadat de Romeinen rond 400 na Christus het noordelijk deel van hun rijk verlaten hadden werd het gebied, dat nu Nederland is, opnieuw het toneel van strijd. Nu voerden inheemse stammen en groepen onderling strijd, waarbij in onze regio vooral de Franken en de Friezen de machtspositie afwisselden. Het zou nog tot het begin van de 8e eeuw duren voordat de Franken onder leiding van hun koning Karel Martel definitief het gebied van onder andere het huidige Holland en Utrecht onder controle kregen. Maar de Friezen, die aan de noordgrens van dit rijk rammelden, bleven een bedreiging.

De Frankische koningen hadden zich bekeerd tot het christendom en steunden de uitbreiding ervan in de door hen veroverde gebieden. Ze bouwden kerken, onder andere in de stad Utrecht, en steunden priesters en monniken, die het christendom, toen nog uitsluitend de Rooms-Katholieke variant ervan, wilden verbreiden. In 690 kwam vanuit Engeland de monnik Willibrord naar het vasteland met als doel het verspreiden van het geloof onder de Friezen. Gesteund door de paus en de Frankische koningen bouwde hij een kerk, gewijd aan de Heilige Martinus (de latere Domkerk), en nog een andere, de Salvadorkerk of Oudmunsterkerk. Het is niet uitgesloten, dat Willibrord ook in Woerden en omgeving is geweest, maar duidelijke sporen daarvan zijn in de archieven of boeken niet aangetroffen.

Na Willibrord, die al snel tot (aarts)bisschop van Utrecht was benoemd, kwamen nieuwe monniken vanuit Engeland en Ierland richting onze streek. Een van hen was Winfried, die in 719 door de paus als missionaris onder de heiden in de noordelijke gebieden werd aangewezen en de naam Bonifatius kreeg. In 722 keerde hij terug naar Rome en werd hij uitgezonden naar Duitsland, ten oosten van de Rijn. Later, toen hij ongeveer tachtig jaar was, is hij naar het noorden van het huidige Nederland getrokken om het geloof te verkondigen; in 754 is hij met enkele aanhangers in de buurt van Dokkum vermoord.
Tussen 719 en 722 is Bonifatius ook in Woerden en wijde omgeving actief geweest. Een latere missionaris, Liudger, heeft het leven van zijn voorganger Bonifatius beschreven en vermeldt, dat die werkte in Attingahem (aan de Vecht nabij Breukelen?), Felsia (Velsen) en Wyrda. Met die laatste plaats is Woerden bedoeld. Wyrda, Wrden en later Woerden zijn allemaal verwijzingen naar “woerd” of “waard”, een verhoging in het landschap tussen de rivieren. De Romeinen hadden hun castellum al op die hoge woerd in het centrum van de latere stad gebouwd en het ligt voor de hand, dat de inheemse bewoners van dit plaatsje, ook op en om die woerd gingen wonen.

De vraag blijft of het eerste Woerdense kerkje, de voorloper van de latere Petruskerk, al door Bonifatius is gesticht. Er zijn redenen om aan te nemen, dat dit het geval was. De eerste missionarissen werkten volgens een bepaalde methodiek: eerst preken, daarna dopen en vervolgens de situatie vastleggen door een altaar of een kerk te bouwen. Het was logisch om zo’n kerkje bij een bestaande nederzetting, dus bijvoorbeeld op of om die hoge woerd in Woerden te bouwen. Als andere aanwijzingen voor de kerkstichting in Woerden door Bonifatius is het feit, dat het gebied van Woerden en Breukelen bij een herverdeling van de kerkelijke goederen in de 11e eeuw werden toebedeeld aan het kapittel, een bisschoppelijk bestuursorgaan, van Oudmunster, ook bekend als het Bonifatiuskapittel. Een laatste aanwijzing, nl. dat de kerk gewijd was aan Sint Pieter, een heilige waar Bonifatius veel respect voor had en naar wie hij ook andere kerken en kloosters noemde, is twijfelachtig. Er zijn namelijk ook aanwijzingen, dat de kerk in Woerden vóór de reformatie gewijd was aan de heilige Maria.

Hoe dan ook, met de komst van het christendom in Woerden werd de bisschop niet alleen de geestelijk leider, maar ook de wereldlijke bestuurder van onze regio. In een lijst uit de eerste helft van de 10e eeuw staat aangegeven, dat “alles in Woerden aan Sint Maarten” toebehoorde. Met Sint Maarten wordt de bisschopszetel van Utrecht bedoeld. Het zou nog tot begin 14e eeuw duren voordat Woerden definitief Hollands werd.
 

Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

De heilige Bonifatius, omstreeks de 8e eeuw

De latere Petruskerk in Woerden, in de jaren dertig

In 1976 verwees de directeur van C.M.C./Melk Unie in het nieuwe Woerdense kantoor naar de tijd van Bonifatius

Meer weten

Algemeen
- Dekker, C. Het Kromme Rijngebied in de Middeleeuwen (Zutphen, 1983);
- Moorsel, P.P.V. van, Willibrord en Bonifatius (Bussum, 1968);
- Speet, Ben, De tijd van monniken en ridders: 500-1000  (Zwolle, 2007)

Woerden en omgeving
- Klerk, Gert de, “Bonifatius, stichter van de Woerdense Petruskerk?” in: Heemtijdinghen, jg 40 (2004), nr 3, pp. 73-77;
- Plomp, Nico, Woerden 600 jaar stad (Woerden, 1972), pp. 6-8.
 

Links

Canons
Landelijk:
Willibrord

Regionaal:
Tijd van de kerstening


Websites
- Nationaal Historisch Museum, De kerstening van Nederland
- Collectie Utrecht, Willibrord