Cholera slaat toe

24

Al sinds de middeleeuwen kreeg de mens te maken met bedreigingen van de gezondheid. Sommige van die bedreigingen kwamen in de vorm van het op grote schaal uitbreken van besmettelijke en vaak levensbedreigende ziektes. In de middeleeuwen waren dat de voortdurende plaag van de melaatsheid (lepra) en de regelmatige uitbraak van de pest. Dat laatste was een epidemie, die talloze slachtoffers maakte. Deze “zwarte dood” of “gesel Gods” maakte ook in de 17e eeuw nog slachtoffers.

Elke eeuw had zijn eigen ziektes: in de 18e eeuw de pokken en de dodelijkste ziekte van de 19e eeuw was de cholera. In 1832, 1849, 1859 en 1866 waren er landelijk grote uitbraken van deze ziekte. Ook aan Woerden en omgeving gingen die niet voorbij.

Cholera is een acute, besmettelijke darmziekte, oorspronkelijk uit India, die zich ook naar Europa verspreidde. Een belangrijke oorzaak was een bacterie, die men in die jaren nog niet kende (hij werd pas in 1883 door Robert Koch ontdekt); een van de belangrijkste oorzaken voor het uitbreken van de ziekte was het slechte drinkwater, vooral in steden en stadjes als Woerden. Met name de armere mensen dronken daar het water uit de Rijn of uit poldersloten, hetzelfde water waarin gewassen werd, vuil in werd gestort en geplast en gepoept werd. De ziekte verspreidde zich door besmetting via voedsel of rechtstreeks contact van zieke en gezonde mensen.

De cholera-epidemie van 1832 was via Duitsland Nederland ingedrongen. Vanuit het ministerie van Binnenlandse Zaken werden de gemeentes aangeschreven met tips en maatregelen ter voorkoming of bestrijding van de ziekte. In Woerden werd een “choleracommissie” opgericht, ook voor Barwoutswaarder en Rietveld. Deze zorgde voor een soort ziekenhuis annex quarantaineruimte in het Hervormd Weeshuis aan de Havenstraat, waar zich, toen de cholera echt uitbrak, niemand meldde…alle slachtoffers werden thuis verzorgd.

De ziekte hield in 1832 in Woerden hevig huis: ongeveer vijftig mensen kregen cholera, waarvan de helft eraan overleed. Ook in 1833 stierven er nog een aantal mensen. In Barwoutswaarder overleden twee personen en in Rietveld één persoon aan cholera. Over het verloop van de ziekte in Harmelen en Kamerik: in Zegveld had het gemeentebestuur al vroeg maatregelen genomen en zijn er waarschijnlijk geen slachtoffers gevallen..
De cholera-epidemie van 1849 was veel heviger. Het Woerdense stadsbestuur had in tegenstelling tot 1832 niet of nauwelijks maatregelen genomen: alleen de kermis, een mogelijke besmettingshaard, werd afgeschaft. In Woerden werden 235 mensen ziek, waarvan er 128 kwamen te overlijden. Ook in Zegveld was er sterfte: zes van de acht door cholera getroffen inwoners stierven. Bij de volgende grote epidemie, die van 1859, was het aantal cholerapatiënten minder, nl. 76, maar het aantal sterfgevallen relatief hoog: 49. Ook Harmelen werd door deze cholera-uitbraak zwaar getroffen met 33 overledenen op in totaal 55 patiënten; van Kamerik zijn geen gegevens beschikbaar, maar te vrezen viel, dat ook daar het aantal slachtoffers aanzienlijk was.

De zwaarste epidemie in Woerden was die in de zomer van 1866. 93 mensen, vooral werklieden, kinderen en militairen van het garnizoen kwamen te overlijden, meer dan de helft van de 178 besmette Woerdenaars. Aan Zegveld.Kamerik en Harmelen daarentegen ging de ziekte in dat jaar volledig voorbij

Vanaf het eind van de 19e eeuw nam het aantal epidemieën in Nederland en ook in Woerden sterk af. Dat had deels te maken met de vergroting van de medische kennis, waardoor veel ziektes beter bestreden en voorkomen konden worden en deels met nieuwe wetgeving (Gezondheidswet 1902, Woningwet 1903). Heel belangrijk was de verbetering van de drinkwatervoorziening. In Woerden kwam in 1907 een drinkwaterleidingbedrijf tot stand met een watertoren aan de Oostsingel. In Kamerik, Harmelen en Zegveld werden pompen gebouwd, die vanuit een diepe bron zuiver en gezond water oppompten. In de jaren ’30 sloten ook deze gemeentes zich bij een groter drinkwaterleidingbedrijf aan.

Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

Een affiche met waarschuwing voor cholera uit Amsterdam, 1866

Het Hervormd Weeshuis aan de Havenstraat

De watertoren van Woerden

Meer weten

Algemeen
- Hart, P.D ’t Utrecht en de cholera 1832-1910 (Zutphen, 1990) ;
- Noordegraaf, Leo, en Gerrit Valk De Gave Gods: de pest in Holland vanaf de late middeleeuwen (Bergen, 1988)

Woerden en omgeving
Plomp, Nico Ziekenzorg in Woerden (Woerden, 1980)
 

Links