Lokaal bestuur en de Familie Bredius

22

In 1815, toen het Koninkrijk der Nederlanden officieel werd opgericht, kreeg ons land zijn eerste Grondwet. In de Grondwet staan de grondrechten van inwoners van Nederland en het recht van burgers op hun eigen leven zonder dat de staat zich met hun levenskeuzes en opvattingen bemoeit. De Grondwet legt ook vast wie in Nederland de macht heeft over welke zaken, hoe de organisatie van het land in elkaar zit en hoe wetten en rechtspraak geregeld worden. In 1848 vond er een belangrijke verandering van de Grondwet plaats naar ontwerp van de staatsman Thorbecke; andere belangrijke wijzigingen waren in 1887, 1917, 1919 en 1983. Door deze wijzigingen kregen steeds meer mensen de kans om invloed uit te oefenen op het bestuur. Ook werden er belangrijke veranderingen in de organisatie van de staat aangebracht.

Uit de grondwet van 1848 kwam in 1851 de Gemeentewet voort. Voor het eerst werd ook direct kiesrecht ingevoerd, waarbij de plaatselijke bevolking de eigen gemeenteraad kon kiezen. Aanvankelijk mochten alleen de rijkste mannen stemmen, later iedereen van 18 jaar en ouder. De door de Kroon benoemde burgemeester vormde samen met wethouders, door de raad gekozen, het dagelijks bestuur.

In Woerden en omgeving bestonden de stads- en dorpsbesturen in de eerste helft van de 19e eeuw uit leden van een paar families en groepen, die ook in de polderbesturen, provinciale besturen en kerkbesturen een belangrijke rol speelden. Het waren vooral liberale heren van hervormde huize met niet al te drukke banen, die het zijn van burgemeester of wethouder als bijbaantje beschouwden. Tussen 1825 en 1875 was de belangrijkste familie in onze gemeente de familie Bredius.

De eerste Woerdense Bredius was mr Jacobus Bredius, geboren in Maarssen, die zich in 1812 in Woerden had gevestigd als notaris. Rond 1820 kocht hij grote stukken land in de polder Oudeland, het latere “bos van Bredius”. In 1824 werd Jacobus Bredius burgemeester van Woerden;  in 1817 was hij al burgemeester geworden van de plattelandsgemeentes Kamerik-Mijzijde, Kamerik-en-de-Houtdijken en ’s-Gravesloot. Hij stierf al in 1826. Zijn zoon Cornelis Jan was met zijn 22 jaar nog te jong om hem in Woerden op te volgen, maar voor kleinere plaatsjes was zijn leeftijd helemaal geen probleem. In 1825 werd hij, 21 jaar oud, al burgemeester van Barwoutswaarder, Rietveld en Waarder en twee jaar later werd hij burgemeester van Kamerik-Mijzijde, Kamerik-en-de-Houtdijken en ’s-Gravesloot. Vanuit die positie bouwde Cornelis Jan Bredius zijn macht uit: hij werd lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland (Woerden behoorde toen nog bij die provincie) en in 1849 dijkgraaf van het Groot-Waterschap van Woerden, de hoogste waterschapsfunctie in de regio. Vanaf 1850 begonnen de hoogtijdagen van zijn macht. De nieuwe Gemeentewet liet niet toe, dat burgemeesters hun functie combineerden met bepaalde beroepen zoals notaris of arts. In Woerden was toen een dokter, Isaac de Brauw, burgemeester; die wilde zijn hoofdberoep niet afstoten en legde het burgemeesterschap neer. Er was geen twijfel over wie hem moest opvolgen: Cornelis Jan Bredius. Hij moest dan echter wel een paar andere functies neerleggen: het burgemeesterschap van de drie Kamerikse gemeentes en van Zegveld, waar hij in 1850 ook al burgemeester was geworden. In Barwoutswaarder, Rietveld en Waarder bleef hij nog tot 1855 burgemeester om de functie in de familie te kunnen houden: zijn zoon mr Jacobus Bredius, advocaat, was met zijn 26 jaar toen oud genoeg om dat baantje over te nemen.

Cornelis Jan Bredius breidde het grondbezit van de familie in de polder Oudeland uit en liet in 1853 de boerderij Batestein bouwen, die hij verpachtte. In 1863 bouwde hij voor zichzelf de villa Rijnoord aan de Oostdam, bij de Snellerbrug. In datzelfde jaar trad hij af als burgemeester van Woerden; vier jaar later legde hij de functie van dijkgraaf neer en in 1871 is hij te Woerden overleden.

Enkele jaren later was de invloed van de familie in Woerden voorbij. Mr Jacobus Bredius, de burgemeester, werd officier van Justitie in Leiden en verliet de stad; een andere zoon werd directeur van de kruitfabriek in Naarden en zijn twee dochters verlieten Rijnoord begin jaren ’80 van de 19e eeuw.  In Woerden verloren de liberale heren steeds meer hun positie aan kaashandelaren, panfabikanten en middenstanders van gereformeerde, hervormde en rooms-katholieke huize. Het zou nog tot de jaren ’20 van de vorige eeuw duren voor Woerden zijn eerste sociaal-democratische bestuurder kreeg.

De familie Bredius bleef nog lang eigenaar van het landgoed; een achterkleinzoon keerde als landbouwer en fruitkweker in de jaren ’20 terug naar de boerderij Batestein. Deze Arnold Bredius kwam in de jaren ’50 in strijd met de gemeente Woerden, die het ‘bos van Bredius’ voor woningbouw wilde bestemmen en het in 1966 tenslotte onteigende. Woningbouw is er echter niet gekomen: nog altijd is Bredius een groot park, een oase voor wandelaars en natuurliefhebbers.

In Woerden zijn het bos, de villa Rijnoord en de restanten van de in 2008 afgebrande boerderij Batestein de laatste herinneringen aan de machtige familie Bredius; in Kamerik memoreert Burgemeester Brediusstraat nog aan hun bestuurlijke positie aldaar.

3 reacties

leuk om zo meer te weten te komen over de achtergrond van je meisjes naam..ik wist dat er een bredius bos was en een bredius pad...ook een bredius hotel...maar ik wil wel meer te weten komen over mijn achternaam en achter grond

Geplaatst door riek bredius op woensdag 11 september 2013 13:02 uur.

Ongepast? Mail de redactie

Ik reageer op Riek Bredius. Is zij op enen of andere manier familie van A.A,. Bredius, die jarenlang de boerderij in overall met vouwen in de broek de boerderij bewoonde. Over hem is alles te vinden in het kasteel Hernen waar zijn stichting is ondergebracht.
ij had geen kinderen. Van welke tak stam je dan af?
Peter Schrijver

Geplaatst door peter schrijver op woensdag 19 februari 2014 10:23 uur.

Ongepast? Mail de redactie

nee maar alle mensen die bredius heet zijn wel afstammelingen van elkaar..ik ben een dochter van franciscus bredius die was een zoon van luitjen bredius en hendrika jacoba bronkhorst

Geplaatst door riek bredius op maandag 27 juli 2015 20:11 uur.

Ongepast? Mail de redactie
Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

Villa Rijnoord aan de Oostdam, in 1863 gebouwd in opdracht van Cornelis Jan Bredius

De Boerderij Bredius, in 1853 gebouwd in opdracht van Cornelis Jan Bredius

De in 2008 afgebrande boerderij Bredius

Zicht op hoe Snellerbrug er in het verleden uitzag. Links achterin staat de villa Rijnoord

Meer weten

Meer lezen
- Beheer- en inrichtingsplan Bredius [gemeentelijke nota, historische inleiding] (Woerden, 1985)
- Bredius, K.C. Genealogie van het geslacht Bredius (Zwijndrecht, 2002)
- Laarse, Rob van der Bevoogding en bevinding: heren en kerkvolk in een Hollandse provinciestad, Woerden 1780-1930 (Woerden, 1989);
- Maatje, G.A.F. “Arnold Bredius (1903-1982): landbouwkundige, veehouder en geleerde” in:
Langs de Oude Rijn: levensbeschrijvingen van bekende en onbekende mensen uit Vleuten, De Meern, Harmelen en Woerden (Utrecht, 1999), pp. 31-35.

Links

Canons
Landelijk:
Grondwet


Websites
Villa Rijnoord
De geschiedenis van de kerngroep Bredius


Archieven en foto’s
Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek en Lopikerwaard


Kijken en beleven
Bezoek het Brediuspark in Woerden, ingang onder andere via de Oudelandseweg. In het park is ook de boerderij Bredius te zien. De villa Rijnoord is niet toegankelijk voor publiek.