Molukkers in Woerden

40

Het huidige Indonesië hoorde tot halverwege de vorige eeuw bij het Koninkrijk der Nederlanden. Al in de 17e eeuw hadden de Nederlanders, via de Verenigde Oost-Indische Compagnie, het land onder hun gezag gebracht. Ze haalden er specerijen, tabak, thee en vanaf de 19e eeuw ook aardolie. Die producten werden in Nederland verkocht en verwerkt, waardoor Nederlandse kooplieden veel geld verdienden. In de 19e eeuw kwam hiertegen verzet en dat groeide in de eerste helft van de 20e eeuw.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Nederlands-Indië in 1942 door Japan overweldigd. Het Nederlandse bestuur werd afgeschaft en veel Nederlanders kwamen in kampen terecht. Na de capitulatie van Japan in 1945 wilden verschillende inlandse groepen zich afscheiden van Nederland en onafhankelijk worden. De Nederlandse regering bestreed deze groepen en probeerde haar gezag te herstellen met de zogenaamde politionele acties. Onder druk van de internationale gemeenschap moest Nederland echter in 1949 de onafhankelijkheid van de nieuwe staat Indonesië erkennen.

Veel mensen uit Indonesië wilden na de onafhankelijkheid niet in het land blijven. Niet alleen Nederlanders wilden weg, maar ook uit Indonesië zelf afkomstige mensen. Onder hen was een grote groep militairen van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL), voor het merendeel afkomstig van de Molukken (Ambon). De meeste van deze soldaten en hun gezinnen kwamen vanaf 1951 naar Nederland, waar ze voorlopig in kampen werden ondergebracht. Men dacht namelijk dat ze slechts tijdelijk in Nederland zouden blijven. De Molukkers hoopten ooit naar Ambon terug te keren om er hun eigen Molukse staat te stichten.

In Woerden werden in 1950 drie van zulke kampen ingericht om ongeveer 600 Molukkers op te vangen. Ze kwamen terecht in militaire gebouwen, die geen functie meer hadden. Dat waren barakken aan de Utrechtsestraatweg, de wagenloodsen aan de Singel (bij het tegenwoordige Singelplein) en de Kazerne.
De woon- en leefomstandigheden in de “woonoorden” waren niet erg goed. In het begin werden de van huis en haard verdreven Molukkers min of meer aan hun lot overgelaten. Later kwam hierin wel verbetering. De woonoorden hadden hun eigen voorzieningen zoals ziekenzalen, was- en douchevoorzieningen, keukens, eigen “kampbesturen” en medische zorg. Omdat de woonoorden niet, zoals in andere plaatsen, buiten de bebouwde kom, maar in of vlakbij de stad lagen, waren er al spoedig contacten met de Woerdense burgers. Die contacten waren over het algemeen goed, waardoor de inburgering en integratie van de Molukkers in de Woerdense samenleving over het algemeen zonder grote problemen plaats vond.

Soms konden spanningen echter niet uitblijven. Eén gebeurtenis in het woonoord aan de Utrechtsestraatweg op 28 juli 1951 kreeg landelijke bekendheid. Zoals elke maand werd op deze zaterdag door het hijsen van de Nederlandse én de Molukse vlag de stichting van de Republiek der Vrije Zuid-Molukken herdacht. Die middag kwam wethouder Van Beek in gezelschap van enkele Woerdense politiemannen en een aantal ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken op bezoek. Eén van de rijksambtenaren vond het naast elkaar hangen van de Nederlandse en Molukse vlag ongewenst (Nederland had de Molukse republiek nooit erkend) en eiste dat de vlaggen allebei ingehaald zouden worden. De kampraad, het Molukse bestuur van het woonoord, weigerde dit, waarop twee rijksambtenaren de vlaggen zelf naar beneden haalden en de Ambonese vlag over de grond sleurden. Dit was een weinig respectvolle houding en enkele bewoners van het woonoord accepteerden dat niet. De ambtenaren kregen klappen en moesten onder politiebegeleiding het terrein verlaten. Die avond ging een grote groep Ambonezen in de richting van het politiebureau, dat toen aan het Plantsoen stond, om verhaal te halen. Grote ongeregeldheden dreigden, maar politiechef Cornelisse wist de gemoederen te kalmeren.

Het Tweede Kamerlid Reijers, tevens burgemeester van Kamerik en Zegveld, zwengelde het incident aan in het parlement. De landelijke pers was over het algemeen zeer negatief over het eigengereide optreden van de ambtenaren van het ministerie.
Het “vlagincident” was een eenmalige grote uitbarsting van woede. Daarna bleef het relatief rustig, hoewel het nog lang zou duren voor de leefomstandigheden in de woonoorden verbeterden. Toen duidelijk werd dat het verblijf van het merendeel van de Molukkers in Nederland niet tijdelijk maar waarschijnlijk permanent zou zijn, werd begonnen met het ontmantelen van de kampen en het verstrekken van definitieve woonruimte aan de Molukse gezinnen. In Woerden gebeurde dat niet, zoals in andere plaatsen, door speciale “Molukse” wijken in te richten, maar door ze over de hele stad te spreiden. Hierdoor konden de Molukkers zich makkelijker mengen met de Woerdense bevolking en konden ze sneller hun plaats in de voor hen nieuwe samenleving innemen.
Het duurde nog tot ver in de jaren ’60 voor de woonoorden definitief verdwenen. Het woonoord aan de Utrechtsestraatweg werd in 1965 afgebroken; de woonoorden aan de Singel en in de Kazerne volgden eind 1967.

Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

Woonoord Molukkers aan de Utrechtsestraatweg

Bestuur van de perkumpulan Tuhaha poseert op het plein van de Kazerne te Woerden.

Boek Molukkers 60 jaar in Woerden

RTV Utrecht naar aanleiding van 60 jaar Molukkers in Woerden; bron: Stg Moluks Historisch Museum

Dodenherdenking Molukkers in Woerden

60 jaar Molukkers in Woerden deel 1

60 jaar Molukkers in Woerden deel 2

Meer weten

Woerden en omgeving
- Deiman, Ria Wonen: meer dan een dak boven je hoofd: huisvesting en participatie van Molukkers in Woerden en Ooststellingwerf (Groningen, 1995)
- Tanda Mata: Verhalen van de eerste generatie Molukkers naar aanleiding van hun 60-jarig verblijf in Woerden (Woerden, 2011)
- Wijk, Nico van ‘Ambon of Belanda?’: een studie over Molukkers in Woerden (Leiden, 1985)
 

Links

Canons
Landelijk: Canon Indonesië
Regionaal: Regiocanon Wederopbouw en nieuwe bewoners

Websites
Collectie Utrecht: Molukkers in Woerden
en Woonoordbarak Woerden

Kijken en beleven
Moluks Museum te Utrecht