Oprichting van veilingvereniging

33

Vanaf circa 1900 begonnen in Woerden en omgeving de eerste coöperatieve verenigingen of coöperaties te ontstaan. Deze coöperatieve verenigingen beheerden bedrijven, banken of verzekeringsmaatschappijen, waarvan in principe alleen de leden gebruik konden maken. Door samenwerking (coöperatie) konden de leden van de vereniging voordelen behalen door gezamenlijke inkoop van grondstoffen of goederen en door het winstgevend maken van “liggende gelden” bij de leden. Het idee van de coöperatie was al in de 18e eeuw in Engeland ontstaan: daar lag de nadruk in eerste instantie op winkels, waar leden goedkoper goederen konden verkrijgen. Uit de coöperaties groeiden later bedrijven en dienstverleners, die tot op heden nog een belangrijke rol in de Nederlandse economie vervullen.

In Nederland werden vanaf 1890 op verschillende plaatsen coöperatieve zuivelfabrieken opgericht. Merkwaardigerwijs was dat in Woerden en omgeving niet het geval: hoewel er veel zuivelveehouderij was waren de melkfabrieken hier particuliere ondernemingen. De eerste coöperatieve organisaties waren hier banken en brandverzekeringsmaatschappijen. Hoewel er in Woerden sinds 1871 een spaarbank was van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen was kredietverlening in deze streek vooral een zaak van notarissen en zaakwaarnemers, die als bemiddelaar optraden tussen geldhebbenden en geldzoekenden. Ook voor het verzekeren tegen brandschade werd in vooral kleinere plaatsen steeds vaker gekozen voor een vereniging of “Onderlinge”. Tussen 1908 en 1910 schoten in de omgeving van Woerden de coöperatieve banken en brandverzekeringsmaatschappijen als paddestoelen uit de grond. Boerenleenbanken kwamen er in 1908 in Harmelen, in 1909 in Kamerik en in 1910 in de Meije en Zegveld; voor de stad Woerden duurde het nog tot 1916 voor de eerste Boerenleenbank tot stand kwam. In 1909 ontstonden er Onderlinge Brandwaarborgmaatschappijen in Harmelen, Kamerik en Zegveld, een jaar later kwam er één voor Barwoutswaarder, Rietveld, Waarder en Lange Ruige Weide.
De banken gingen vanaf de jaren ’70 van de vorige eeuw op in grotere banken; een aantal van de “onderlinge” brandverzekeringen bestaat tot op de dag van vandaag.

De coöperatieve winkels waren in de omgeving van Woerden minder in trek. Ze werden in het begin vaak in verband gebracht met de socialististische partijen, die in Woerden en zeker in de dorpen rondom de stad weinig aanhangers hadden. Desondanks kreeg Woerden in 1919 zijn eerste winkelcoöperatie met de naam “Elkander Trouw’; deze kreeg succes omdat ook protestantse en Rooms-Katholieke arbeiders er lid van werden. “Elkander Trouw” kocht kruidenierswaren goedkoop in en verkocht die in een winkel, eerst in de Havenstraat en later aan de Kerkstraat 6. “Elkander Trouw” heeft het tot in de jaren ’60 uitgehouden: de komst van de goedkopere supermarktketens, die hun spullen ook goedkoop konden inkopen en verkopen, deed deze coöperatie tenslotte de das om.

In Kamerik en Zegveld ontstonden na de tweede wereldoorlog, in 1948, coöperatieve verenigingen, die gezamenlijk landbouwwerktuigen en –machines kochten en gebruikten. Die in Kamerik heette Samenwerking en die in Zegveld “Ons Belang”. Samenwerking werd in 1967 opgeheven, maar “Ons Belang” in Zegveld bestaat nog altijd.

Ook van na de oorlog, van 1947, dateerde de Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging Woerden, later De Rijnstreek, die veevoer, mest en werktuigen gezamenlijk inkocht. Hun bedrijfspand stond aan de Hoge Rijndijk. Het bedrijf groeide enorm en al snel werd de werktuigenpoot van de vereniging verzelfstandigd; daarna ging het zich geheel richten op vooral veevoer. De “Coöperatie”, zoals hij in Woerden bekend stond, met zijn enorme silo bleef tot eind jaren ’80 zelfstandig en ging toen op in het grotere Cavo-Latuco. De silo werd begin deze eeuw gesloopt, waarna het bedrijf uit Woerden verdween.

Op 19 maart 1919 richtten 28 groente- en fruitkwekers uit Woerden en omgeving in hotel Zomerzorg aan de Meulmansweg de Coöperatieve Veilingverenging “Woerden en Omstreken”. De burgemeester van Kamerik en Zegveld, J.J. Talsma, was één van de initiatiefnemers van deze vereniging. Aanvankelijk bedoeld om vooral groenten te kweken, waaraan in de jaren na de Eerste Wereldoorlog steeds meer behoefte kwam, werd de onderneming later steeds meer een veiling voor fruit. Begonnen in het hotel De Eenhoorn aan de Utrechtsestraatweg werd in 1923 een loods aan de Singel en in 1928 een echt veilinggebouw aan de Oudelandseweg opgericht. De veiling kende zijn ups en downs, maar was gedurende ruim veertig jaar een goedlopende zaak met vijf en in hoogtijdagen zelfs acht tot tien personeelsleden. In 1959 werd een nieuw veilinggebouw met loods, woningen en koelhuis opgericht aan de Johan de Wittlaan; op dat moment verkeerde deze coöperatie, waar behalve fruit en groente ook eieren geveild werden, op haar hoogtepunt. Zeer snel na de opening van de nieuwe veilinghal kwam er een enorme terugval. De fruitteelt in de omgeving van Woerden nam onverwacht snel af en de verliezen voor de Veilingvereniging werden slechts beperkt door de eierenveiling, die nog wel redelijk bleef draaien. In maart 1968, 49 jaar na de oprichting, namen de leden van de vereniging het besluit de veiling op te heffen. Het veilinggebouw was al enige jaren ook in gebruik als sporthal; in 1969 werd het pand verkocht aan het landbouwmechanisatiebedrijf Holland Utrecht.
 

Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

Het toenmalige hotel de Eenhoorn waar de fruitkwekers begonnen

Meer weten

Meer lezen
Algemeen:
- Sluyterman, K. e.a. Het coöperatieve alternatief: honderd jaar Rabobank 1898-1998 (Den Haag, 1998);
- Kuperus, R. Opkomst en ontwikkeling der landbouwcooperatie ( 1930) 

Woerden en omgeving:
- Ellenbroek, Hans 10 jaar Cavo Latuco: 100 jaar coöperatieve land- en tuinbouwverenigingen in West- en Midden Nederland (z.pl, 1999)
- Es, J.T. van “Een eigen bank” en “Verzekerd tegen brand” in: Terugblik op Kamerik: leven tussen Kruipin en Oudendam 1857-1988 (Woerden, 1992), pp. 108-110;
- Es, Jan van “Verzekerd tegen brand” en “Verbeetering van het landbouwbedrijf”in: Bouwen op het verleden: 1000 jaar Zegveld (Zegveld, 1995), pp. 143-146;

Links

Archieven
Regionaal Historisch Centrum Rijnstreek en Lopikerwaard:
- Archief van de Veilingvereniging Woerden en Omstreken, 1918-1972 (W063)