Spanjaarden in Woerden

13

In de 16e eeuw behoorden de Nederlanden, het gebied van het huidige Nederland en België, tot het grote rijk van keizer Karel de Vijfde. Diens zoon Filips II werd, na het aftreden van Karel, in 1555 koning van Spanje en heer der Nederlanden. Onder zijn bestuur werden aanhangers van het calvinisme en lutheranisme streng vervolgd, werden er hoge belastingen geheven en werd er geprobeerd de macht van lagere edelen in te perken. Dit leidde tot onrust in de Nederlanden. In 1566 werden in veel plaatsen de beelden in de Rooms-Katholieke kerk vernield (de Beeldenstorm) en verzetten niet alleen het volk, maar ook de stadhouders, de vertegenwoordigers van Filips II in de Nederlanden, zich tegen de koning. Hun leider werd de stadhouder van Holland en Zeeland, Willem van Oranje. In 1568 stuurde koning Filips de hertog van Alva met een groot Spaans leger naar de Nederlanden om de orde en rust te herstellen. Dit leidde echter tot een opstand, die het begin zou worden van de Tachtigjarige Oorlog.
Verschillende steden in Holland en Zeeland kozen de kant van de opstand en van de prins van Oranje. Soms vrijwillig, soms gedwongen. De eerste stad die door de rebellen werd ingenomen was Brielle op 1 april 1572 en de laatste die zich bij de opstand aansloot was Amsterdam, in 1578.

Ook Woerden koos in 1572 al voor de Prins en tegen de hertog van Alva en zijn troepen. De stad verkeerde in een bijzondere situatie. Net als in de meeste andere steden werden de katholieke geestelijken verdreven of uit hun ambt gezet en werden de kerken ingenomen door aanhangers van de Hervorming. In de meeste andere steden waren dat aanhangers van het calvinisme, de nieuwe leer volgens Calvijn. In Woerden was echter het lutheranisme, de nieuwe leer volgens Luther, de belangrijkste nieuwe godsdienst. Pas nadat door de Prins gegarandeerd was, dat het lutherse geloof, waar de meeste Woerdenaars zich bij aangesloten hadden, ongestoord mocht worden beleden wilde het stadsbestuur. Op 8 augustus 1572 werden de stad en het Kasteel versterkt met 100 soldaten onder de prinsgezinde jonker Adriaan Duyk en werd de grote kerk van rooms-katholiek naar luthers omgezet.

De eerste jaren had Woerden relatief weinig overlast van de Spanjaarden, mede omdat Woerden en omgeving niet rechtstreeks onder koning Filips vielen, maar als onderpand waren gegeven aan een van zijn legerofficieren, hertog Erik van Brunswijk. In 1575 kwam er aan die rust een einde. De graaf van Hierges trok in augustus vanuit het oosten met een groot Spaans leger naar Holland. Het stadje Oudewater werd het eerste doel: na drie weken werd het veroverd, waarbij de Spanjaarden gruwelijk huis hielden, de stad plunderden en een groot aantal inwoners vermoordden. Daarna was Schoonhoven aan de beurt, dat zich op 24 augustus na onderhandelingen aan Hierges overgaf. En toen was Woerden aan de beurt.

De graaf van Megen, een ondercommandant van Hierges, begon op 8 september 1575 met het beleg van Woerden. In de stad was men al enigszins voorbereid: er waren voorraden voedsel binnengebracht, tegenstanders waren de stad uitgejaagd en het land rondom Woerden was voor een deel onder water gezet. De Spanjaarden bouwden verschillende schansen rondom de stad, waar soldaten gelegerd werden die moesten voorkomen dat er mensen of goederen van en naar de stad werden vervoerd. Zo waren er bijvoorbeeld de kruisschans bij Blokhuisbrug en de Vossenschans in de polder Snel. De belegeraars hoopten Woerden te dwingen door gebrek aan levensmiddelen zich over te geven.

In de stad deed men er alles aan om dit te voorkomen. Er werd noodgeld geslagen en de Woerdenaars wisten toch nog regelmatig tussen de schansen door te glippen om met bootjes voorraden binnen te halen. Zo hield Woerden het bijna een jaar lang uit. In juli 1576 werd de toestand echter zorgelijker. De Spanjaarden begonnen steeds scherper toe te zien op smokkelarij en bevoorrading en gingen zelfs regelmatig het gevecht aan. De redding kwam in augustus: de Spaanse soldaten, die al maanden geen soldij hadden gevangen, kwamen in verzet en weigerden nog langer te vechten. Op 24 augustus 1576 bleken de Spanjaarden vertrokken en waren de schansen ontruimd. Woerden had, net als Leiden en Alkmaar, het Spaans beleg weerstaan… Net zo heldhaftig en standvastig, maar zonder daarmee ooit de landelijke geschiedenisboekjes te halen.
Nog bijna een eeuw werd elk jaar op 24 augustus het einde van het Beleg van Woerden gevierd, totdat in 1672 door de Franse bezetting een nieuwe ramp de herinnering aan de oudere narigheid deed vervagen.

 

Reageren

Velden gemarkeerd met * zijn verplicht om in te vullen.




Uw reactie wordt gepubliceerd zodra deze door de redactie is goedgekeurd.

Karel V ter paard

Een prachtige afbeelding van de beeldenstorm. Atlas van Stolk, Rotterdam

Glas in lood raam

Een ansichtkaart naar het schilderij van Dirk Stoop. Het schilderij staat centraal bij de jaarlijkse herdenking van het beleg.

Een prent van het Beleg van Woerden

Glas in loodraam Woerden

Meer weten

Meer lezen
- Helvoort, C.J.A. van - Hoofdstukken uit de geschiedenis van de stad Woerden (Hilversum, 1952), pp. 119-127
- Parker, Geoffrey - Van Beeldenstorm tot Bestand (Bussum, 1978)
- Plomp, Nico - Woerden 600 jaar stad (Woerden, 1972), pp. 100-110
- Stoppelenburg, Nettie - De Oudewaterse moord (Oudewater, 2005)
- End, C. van den - Het wonder van Woerden (Barneveld, 2014) jeugdboek, vanaf 12 jaar

 

 

Links

Canons
Landelijk:   
Willem van Oranje
Regionaal:  
De opstand

           

Kijken en beleven
Stadsmuseum Woerden

Elk jaar wordt in het Stadhuis te Oudewater rond 7 augustus bij een schilderij van Dirk Stoop, dat de gebeurtenissen rond het beleg en de moord in Oudewater weergeeft, uitleg gegeven

E-boeken
Saliger, Johannes (1576) Historia vandertijt der swaere en de wonderlijcke verlossinghe der Christelijcke ghemeente der Stadt Woerden in Hollant